De Alberti-bas: een gemeenschappelijke taal bij klassieke componisten

De geschiedenis

Wie begint met pianospelen, komt vroeg of laat een begeleidingsfiguur tegen die telkens opnieuw opduikt. Ze klinkt licht, vloeiend en vanzelfsprekend, maar vormt tegelijk een stevig fundament onder de melodie. Dit patroon staat bekend als de Alberti-bas.

De Alberti-bas is een veelgebruikte begeleidingsvorm in muziek uit de Klassieke periode (ongeveer 1740–1810) en blijft ook in de vroege Romantiek regelmatig voorkomen. Ze dankt haar naam aan Domenico Alberti (1710–1740/46), een Venetiaanse componist die dit type begeleiding frequent toepaste in zijn klaviersonates.

Hoewel Alberti zelf vandaag minder bekend is, bleef het patroon dat zijn naam draagt een vaste waarde in het werk van componisten als Mozart, Haydn, Clementi en Beethoven.

Wat is een Alberti-bas?

Een Alberti-bas is een gebroken akkoord dat volgens een vast patroon wordt herhaald.
Het patroon bestaat uit de tonen van een drieklank, gespeeld in de volgorde:

laag – hoog – midden – hoog

Bijvoorbeeld bij een do-akkoord (do–mi–sol), zoals bij Mozarts Klaviersonate in C (zie onder):

do – sol – mi – sol | do – sol – mi – sol | …

Door deze voortdurende beweging klinkt de muziek vloeiend en licht, zelfs wanneer het akkoord lange tijd ongewijzigd blijft. De Alberti-bas creëert zo een gevoel van beweging, terwijl de harmonie zelf stabiel blijft.

Waarom wordt de Alberti-bas gebruikt?

In de Barok werd de begeleiding vaak gedragen door een continuo-bas, die een duidelijke en soms zware structuur gaf aan de muziek. In de Klassieke periode zocht men naar een lichter, transparanter alternatief dat de melodie meer ruimte liet.

De Alberti-bas biedt precies dat. Ze zorgt voor:

• een vloeiende, bijna zingende onderstroom

• een lichte en continue beweging onder de melodie

• een stabiel harmonisch fundament zonder zwaarte

• een subtiel gevoel van vooruitgang en richting

Een bekend voorbeeld is Mozarts klaviersonate in C, KV 545 (zie afbeelding boven & video met Sokolov), waar de linkerhand een typische Alberti-bas speelt terwijl de rechterhand een eenvoudige, lyrische melodie brengt. Ook Beethoven maakt geregeld gebruik van deze figuur, onder andere in zijn sonates op. 13 en op. 27. 

Of Haydn is zijn klaviersonate in C (Hob. XVI:1):

Hoe speel je een Alberti-bas?

Begin bij de akkoorden

Voor je het patroon speelt, is het belangrijk om de begeleidingsgroepen eerst als volledig akkoord te kunnen spelen. Dat helpt om:

• de juiste handpositie te vinden

• soepel naar het volgende akkoord te bewegen

• overzicht te houden over de harmonische structuur

Speel de akkoorden daarom eerst blokvormig, bijvoorbeeld do–mi–sol samen, en ga pas daarna over naar het gebroken patroon.

Speel het patroon

Wanneer de akkoorden comfortabel aanvoelen, kun je overgaan naar de beweging die zo karakteristiek is voor de Alberti-bas:

• speel het volledige patroon: laag – hoog – midden – hoog

• laat de pols licht meebewegen, zonder vast te zetten

• combineer vinger- en lichte polsbeweging voor helderheid en gelijkmatigheid

Let op de vingerzetting

De herhaalde bovenste noot wordt vaak met de duim gespeeld. Omdat deze noot meestal op een zwakkere tel valt, is het belangrijk dat ze niet overheerst.
Een zware duim kan het patroon onrustig maken en de balans verstoren.

Op historische instrumenten waren de toetsen veel lichter, waardoor dit patroon vrijwel volledig met de vingers gespeeld kon worden. Op de moderne piano vraagt het een subtiele combinatie van techniek en ontspanning.

Tot slot

De Alberti-bas lijkt op het eerste gezicht eenvoudig, maar vraagt aandacht, balans en rust. Ze leert de pianist luisteren naar beweging, klank en samenhang. Kwaliteiten die verder reiken dan dit ene patroon.

In die zin is de Alberti-bas niet alleen een begeleidingsvorm, maar ook een oefening in muzikaal denken.

gepubliceerd op 30 december 2025